Spreekt PEN u aan? Spreek een leerkracht aan …
(PEN-Tijdingen 3, Jg. 2010)
Oproep
Zoals u in vorige nummers van PEN-tijdingen kon lezen, heeft het Vlaamse Writers in Prison Committee een programma op poten gezet om mee naar de scholen te trekken. Er verschenen momenteel drie bijdragen van de drie ‘actoren’ op het veld: nr. 2/2009 Karel Sergen; 4/2009 Wim Geysen; 2/2010 Sven Peeters. Recent voegde dichter/biograaf Peter Theunynck zich bij ons.
Bij het opstarten kregen we de volle medewerking van tal van PEN-auteurs. Daaruit is de site www.gekooid.be ontstaan, waarop PEN en WIPC in de marge kunnen worden aangeklikt, zodat leerlingen precies kunnen weten waar onze organisaties voor staan. Ze kunnen er ook de PEN- en WIPC-blog bezoeken, die voortdurend geactualiseerd worden. Het is onze bedoeling dat leerkrachten en leerlingen van eender welk pluimage in heel Vlaanderen geïnformeerd worden over de moed van schrijvers, bloggers, journalisten… Wij geloven sterk dat we als organisatie ook bekender en meer gerespecteerd kunnen worden als we in scholen initiatieven kunnen ontwikkelen. Er wordt ook nagedacht over samenwerking met ‘Schrijf ze vrij’-groepen van Amnesty International.
Als PEN-lid bent u gevoelig voor de strijd die schrijvers, journalisten, bloggers leveren om ondanks preventieve of repressieve censuur door te gaan. Kan u achter ons initiatief staan? Dan doen we dus een oproep om mensen die u kent aan te spreken. Zij kunnen contact opnemen met één van de onderstaande mail- en telefoonadressen voor nadere uitleg.
Tijdstip
Met de internationale WIPC-conferentie in Brussel (KVS) op 24-27 maart 2011 in het vooruitzicht, zal er ongetwijfeld ook Vlaamse media-aandacht naar PEN en WIPC gaan. Dit is een ideale kans om rond die tijd (het tweede trimester) het onderwerp in de klassen ter sprake te brengen met ‘live’ auteurs die het geheel opvolgen.
Nieuwe eindtermen
Om u te helpen het initiatief ‘Gekooid’ ter sprake te brengen, schetsen we nog even hoe dit in ‘onderwijstaal’ gekaderd kan worden, en hoe het er in de praktijk uitziet. De les die als introductie wordt gegeven en telkens wordt geactualiseerd, is al uitstekend toegelicht door Sven Peeters, die vorig jaar enkele keren met Wim Geysen naar scholen trok. Onze groep is momenteel ook uitgebreid met Peter Theunynck.
De nieuwe Vakoverschrijdende Eindtermen (VOET) zijn per 1 september 2010 ingevoerd. Deze geactualiseerde VOET-en hebben als doel ‘een antwoord te bieden op de vraag welke capaciteiten elke burger in Vlaanderen minimaal nodig heeft om actief aan de samenleving te kunnen participeren en om een persoonlijk leven uit te bouwen. Ook op het niveau van de Europese Unie is hierover nagedacht.’ De vorige 10 jaar werden die eindtermen nogal strikt per graad en relatief ver van de specifi eke schoolsituatie opgelegd. Het kader is nu vrijer, maar de doelstelling is wel dat de school permanent in de gaten houdt dat deze doelen worden nagestreefd. Ze moet er ook ‘bewijs’ van bijhouden. Wij denken dat onze wereldwijde organisatie, die het fundamentele mensenrecht van vrije meningsuiting door schrijvers verdedigt, kan helpen de democratische refl ex van de leerlingen, de toekomstige burgers dus, te stimuleren. Het valt hierbij op dat eigenlijk ALLE competenties die in de ‘stam’ van de einddoelstellingen worden geformuleerd aan bod komen in de informatie die wij verstrekken en het rollenspel dat wij aanbieden. Ik som ze even op:
· communicatief vermogen
· creativiteit
· doorzettingsvermogen
· empathie
· esthetische bekwaamheid
· exploreren
· fl exibiliteit
· initiatief
· kritisch denken
· mediawijsheid
· een open en constructieve houding
Letterlijk staat in de eindtermen dat een school ‘als oefenplaats voor democratisch en participerend burgerschap wordt geconfronteerd met vragen en uitdagingen.’ Ons aanbod doet de leerlingen nadenken én voelen, vanuit informatie, overleg en conflict, hoe je zoiets op mondiaal vlak kunt beleven.
Uiteindelijk zijn vooral context 5, de politiek-juridische samenleving en context 7, de socioculturele samenleving, heel expliciet aanwezig in ons aanbod. Ik raad u echt aan de onderdelen daarvan eens op te zoeken op de site VOET@2010. Persoonlijk vind ik dit een ‘grote stap voorwaarts’ tegenover de ministeriële bekommernissen van vorige eeuw, die soms eerder de bomen dan het bos zagen.
Rollenspel ‘Topadië’ in de praktijk
In vorige artikels viel het woord ‘rollenspel’ enkele malen, maar de inhoud ervan bleef erg vaag. Ook nu weten we dat het vanuit de praktijk nog verbeterd zal worden. Maar het wérkt, dat ondervonden we nu reeds. De leerlingen voelen zich even ‘opgejaagd’ of ‘jager’. Grootste probleem is het aantal lestijden en de grootte van de klassen. Maar mits overleg kunnen we daar in de specifieke situaties zeker een oplossing voor vinden.
De achtergrond van het rollenspel is ‘Zoravia’, een succesvol gezelschapsspel dat door de Schotse WIPC enkele jaren geleden werd ontwikkeld, en honderden keren in Schotland op scholen werd gespeeld. Het bestaat uit 12 personages: 6 schrijvers die hun nek uitsteken in een totalitair regime en 6 schrijvers-watchers die ervoor moeten zorgen dat deze fi guren de machtsstructuur in het land niet in gevaar brengen. In principe de ‘goeien’ tegen de ‘slechten’ dus. Maar in de karaktertekening wordt voor nuance gezorgd. De leider van PEN is bijvoorbeeld verslaafd aan gokken en de vrouw die hem moet schaduwen is heimelijk verliefd op hem… Concreet gaat het om een kolonel, een officiële cultuurmandataris, een spion, een bewaker, de internetpolitie en de hoofdredacteur van de enige toegelaten krant. Zij staan tegenover een bedreigde docente, een vertaler, een clandestiene uitgever, een onderzoeksjournaliste, een politiek cartoonist en een schrijver van korte verhalen.
Wie het Schotse spel speelt, is echter al snel vooral bezig met ‘winnen’ en ‘verliezen’ en moet niet overleggen. De confl icten worden ook niet aangegaan, nagenoeg alles heeft met het lot te maken, een beetje zoals ons ‘Mens-erger-je-niet’ (paardjesspel), hoewel er uiteraard meer informatie gegeven wordt. Het is leuk en het toont sowieso de tweespalt tussen wie durft en wie controleert.
Ons rollenspel vraagt meer creativiteit, overleg, inzicht…Het is dan ook maar goed te spelen vanaf 15-16 jaar. Het heet Topadië. Van elk personage is een karikatuur uitgetekend die vooraan op een geplastifi ceerd kaartje staat. Aan de achterkant staat precies wat hij aan ‘staatsgevaarlijke’ activiteit doet en hoe hij zijn vrije tijd doorbrengt, of andersom: hoe moeten de 6 anderen de schrijvers controleren en waarvan houden zij in hun leven? De leerlingen moeten met het kaartje dat ze krijgen een duo vormen: iemand pro vrije meningsuiting en iemand contra. Zij verzinnen de context waarin ze elkaar schaduwen, over elkaar berichten, eventueel elkaar confronteren met straf of beloning…
Zij zetten een dialoogje op (1 à 2 minuten is al voldoende) en spelen het nadien uit. Er is een lijst waaruit ze argumenten voor en tegen kunnen putten. Gezamenlijk volgt een korte nabespreking. In principe zijn er genoeg kaartjes voor een klas van vierentwintig. We rekenen op een tijdsduur van minimum een uur, maar twee uur is beter. Het rollenspel is een toepassing van de informatie die vooraf werd vergaard: de leraar wordt heel sterk aangeraden dat hij/zij eerst alle info op www.gekooid.be doorneemt, dus ook het fi lmpje waar twaalf Vlaamse PEN-auteurs een gedicht of prozafragment van een gevangen of gedode schrijver voorlezen. Dit duurt één lesuur, en kan ook gedaan worden zonder dat iemand van het WIPC naar de school komt. Het helpt de leerkracht de problematiek ter sprake te brengen.
Maar als men er prijs op stelt ook WIPC-auteurs in de klas te hebben, zullen zij rechtstreeks nog veel meer informatie geven, en kan men met hen discussiëren (ook één lesuur). Mét het rollenspel is dit dus één lesuur zonder auteurs en twee à drie met auteurs. Ideaal voor een project, maar soms kan dit ook in een andere activiteit ingepast worden, bijvoorbeeld wanneer men naar een toneelvoorstelling gaat. Ook dat vraagt 3 à 4 uur.
Ten slotte kan de toepassing ook zonder kaartjes, en sneller, in een opdracht van 20 minuten waarin 4 groepen worden gevormd die moeten discussiëren hoe men zou reageren na een kernramp die de regering van Topadië verborgen wil houden… En er zijn daarnaast ‘voorgemaakte’ situaties waar de leerlingen alleen moeten spelen wat al door ons werd uitgeschreven.
Keuze genoeg dus!
Contact kan via:
ka.segers@gmail.com of 010/813670 of sven_peet@yahoo.com
Er zijn ook flyers beschikbaar.
