Handleiding Topadië voor leerkrachten
OVUR, VOET-en, leerplandoelstellingen, partners, financiën
In het artikel ‘Houdt u van PEN? Spreek dan een leerkracht aan’ (zie: Over PEN op school) gaat Karel Sergen dieper in op de pedagogische kwaliteiten van Gekooid en Topadië. De organisatie Kleur Bekennen ziet onze projecten zitten o.w.v het idee ‘Wereldburgerschap’, Amnesty International vindt vrije meningsuiting bij schrijvers één van de speerpunten van de mensenrechtenproblematiek. Canon Cultuurcel wil met Dynamo 3 en Projectenloket tussenkomen in financiële vergoedingen als er een project aan gekoppeld wordt door 1 leraar of door een werkgroep waarin de uitnodiging van een schrijver die met PEN/WIPC verbonden is, wordt opgenomen. Het is uiteraard zaak dit TIJDIG aan te vragen zodat de papieren bevestigingen op tijd aankomen. Dit is administratie…
Uit ons charter:
PEN staat voor het principe van de ongehinderde doorstroming van het gedachtegoed binnen elk land en tussen alle landen; dat haar leden zich ertoe verbinden om elke vorm van beknotting van de vrije meningsuiting te bestrijden in het land en de gemeenschap waartoe ze behoren en overal elders in de wereld waar dat mogelijk is. PEN is voorvechter van een vrije pers en bestrijdt willekeurige censuur in vredestijd. Ze gelooft dat de noodzakelijke evolutie van de wereldbevolking naar een beter georganiseerde politieke en economische orde onmogelijk is zonder het recht van kritiek op regeringen, administraties en bestuurders. En omdat vrijheid ook de vrijwillige beperking ervan impliceert, verbinden de leden zich ertoe om zich te verzetten tegen de uitwassen van een vrije pers, zoals leugenachtige artikels, opzettelijk valse verklaringen en de verdraaiing van feiten teneinde er politiek of persoonlijk voordeel mee te halen.
De vorm: twee mogelijkheden
- Wij verkiezen dat u de door ons geplastificeerde kaartjes als set zou bestellen. Eén set is goed voor een klas van 12 leerlingen. Hebt u er 24, dan bestelt u dus twee pakjes. Enz. De kostprijs dekt het aanmaken ervan (er staat geen copyright op): 20 euro per set. U bestelt het best door te mailen naar sven_peet@yahoo.com of ka.segers@gmail.com. Zij zullen u ook het rekeningnummer doorgeven waarop u kan storten.
- Toch mag u het geleverde werk ook downloaden, het zo mogelijk zelf vermenigvuldigen en plastificeren en in uw klassen gebruiken. De volledige set vindt u door te klikken op 1, 2 en 3.
Sven Inkman, voorzitter PEN Topadië (voorbeeld van een kaart uit de Topadië-set)
Vergeet alleszins niet het evaluatieformulier in te vullen!
Waarom rollenspel Topadië?
Zelf in de huid kruipen van een opgejaagde of vervolgde schrijver en dat precies in een omstandigheid waarin hij het moeilijk heeft, doet de dramatiek van de situatie aanvoelen. Tegelijk ervaren leerlingen ook wat het is om in dienst van een niets ontziend groter geheel te opereren en moedige mensen te (moeten) muilkorven. Het is veel minder veilig dan achter een scherm lezen of horen over het gebrek aan vrije meningsuiting in sommige landen.
Hoe aanbrengen?
Belangrijk zijn de volgende zaken:
- Bereid ze voor door op de site www.penvlaanderen.be te gaan (bv. ook gekooid raadplegen)
- Zoek geschikte locaties waar ze zich kunnen voorbereiden. Het element spanning en verrassing zit erin, dus het is best dat anderen niet te veel op voorhand weten wie wat speelt.
- Lees zelf op voorhand aandachtig de rolbeschrijvingen. Denk daarbij aan leerlingen waarvan u vermoedt dat ze niet zo ‘happig’ zijn om rollen te spelen. Door er enkele in uw achterhoofd te houden, kan je ze zo mogelijk stimuleren.
- Bedenk ook op voorhand al enkele situaties: oud-leerlingen ontmoeten elkaar, in een café zit een spion, er wordt een boekverbranding georganiseerd op de Grote Markt en het is ‘the talk of the town’, aan een universiteit praat een docent over schrijvers/dingen die niet mogen…
- U kan sommigen de praktijkvoorbeelden in de hand stoppen, of er zelf bijhouden zodat u ze bij een nieuwe klas met minder creatieve leerlingen (volgend schooljaar?) zelf kunt voorschotelen.
Opmerkingen
- Het kan dat iemand noch schrijver noch speurder is maar wel contact heeft gehad met één van de 12 personages. Dat zou dus ook een tweede of derde persoon kunnen zijn.
- Het is niet belangrijk dat ze een lang toneeltje in elkaar steken, wel dat ze enkele mechanismen in hun spel steken: direct doodschieten is te gemakkelijk, een aantal manipulatie- en afpersingspraktijken zijn interessanter. Ook de ‘menselijke’ kant van de schrijver in de verf zetten (moed, angst), is een mooie opdracht.
- Tracht de leerlingen ook te motiveren door te verwijzen naar politieseries waar ze naar kijken. Ze kunnen vaak verduiveld goed intriges in elkaar puzzelen…
- PEN-Vlaanderen heeft nog andere rollenspelen en opdrachten uitgewerkt. U kan ze terugvinden bij Amnesty International Educatief Pakket Schrijf ze Vrij dag Werkvormen.
- Het is erg belangrijk voor ons dat u een evaluatieformulier terugstuurt nadat u met één van onze modellen, zoals dit, hebt gewerkt. Met deze info kunnen we onze werking verstevigen, ze briefen aan PEN-International en ons werkmateriaal voor scholen verbeteren.
PRAKTIJKVOORBEELDEN
Volgende praktijkvoorbeelden werden uitgedokterd in een vijfde klas van een beeldende kunsthumaniora (oktober). Afspraken en spel waren klaar in een half uur tot drie kwartier.
De leerlingen waren eerst een uur op de site ‘Gekooid’ geweest zodat ze intrinsiek gemotiveerd werden. Het spelen gebeurde een week later. Zo hadden ze tijd om toch nog even te overleggen of tijdens de speeltijd details op punt te stellen.
De praktijkvoorbeelden kunnen natuurlijk ook aan leerlingen worden aangeboden die minder creatief zijn. Zo kunnen ze het ‘naspelen’ en er eventueel nog iets uit weglaten of aan toevoegen. Het is kwestie ze gewoon te downloaden.
(1) Voor 3 leerlingen
De eerste is een spionne van de Geheime dienst: Mya Ionnyu
De tweede is Sven Inkman, voorzitter van PEN Topadië, op wie Mya verliefd is.
De derde is Rick Krumm, een vroegere student kunsten die komische strips uitbracht, maar problemen kreeg omdat zijn cartoons te veel leken op hooggeplaatste figuren.
Mya komt Sven ‘toevallig’ tegen in het park. Ze weet dat hij rookt, ze vraagt hem een vuurtje. Ze fluistert dat ze hem iets persoonlijks wil zeggen. Ze gaan beiden op een bank zitten, Sven is wel wat achterdochtig maar wil weten wat er aan de hand is. Zij zegt dat ze een huis heeft gekocht waarin ze op zolder vijf exemplaren heeft gevonden van ‘Schijn en zijn’, Inkmans meest succesvolle maar verboden roman. Alle exemplaren zijn in principe verbrand, maar zij heeft het risico genomen ze bij te houden en Inkman op te zoeken. Ken Sven niemand die nog geïnteresseerd zou zijn in dit verboden boek? Mya is communicatiemanager van een bankbedrijf en loopt geen risico verdacht te worden als ze van daaruit de boeken zou opsturen naar adressen die… Sven haar moet geven. Hij kent toch mensen die nog interese hebben in dit verboden boek? (Eigenlijk wil ze hem alleen ‘thuis’ krijgen en hem daar laten overvallen…; die thuis zou natuurlijk een nepadres zijn. Door die adressen te krijgen kan ze hem eventueel ook chanteren als hij niet op haar amoureuze avances zou ingaan…)
In het park slentert Rick Krumm, met zijn hoofd omlaag. Het is hem aan te zien dat het slecht gaat. In zijn hoedanigheid als voorzitter spreekt Sven hem direct aan. Sven laat Mya meteen ‘zitten’. Rick steekt een hele litanie af: hij feest graag maar gisteren heeft zijn vriendin hem laten zitten omdat hij altijd op haar kosten drinkt en geen toekomstperspectief heeft. Zijn computer is heel de tijd kapot en hij heeft geen geld om te spelen in internetwinkels (hij houdt van computers). Hij krijgt geen strip meer op papier want hij denkt altijd dat ze er wel een dier in zullen zien dat op een overste gelijkt (zie karakterbeschrijving). Sven stelt voor dat hij dan geen dieren meer tekent maar dingen, bv. stoelen of bloemen, gewoon als ‘afkoeling’. Rick zegt dat die dan ook maatschappijkritisch zullen geïnterpreteerd worden. Hij had nog maar pas punaises getekend en elke kop van zo’n punaise begon spontaan op de regering van Topadië te gelijken. Hij had ze in de vuilbak gegooid maar toen hij die later wilde leegmaken, waren de tekeningen verdwenen.
Hij excuseert zich omdat hij met een vroegere klasvriendin een afspraak heeft rond dit uur achter het cafetaria, ze zou hem een voorstel willen doen maar alles moest geheim blijven. Ze zou hem geld voorschieten. Sven vraagt of hij wel zeker is dat het veilig is en of hij niet moet meegaan. Rick antwoordt dat hij haar vertrouwt, maar dat hij Svens gezelschap wel zou appreciëren. Als hij achter het muurtje verdwijnt, hoort het publiektwee schoten. Mya blijft op de bank zitten en slaat haar handen voor haar gezicht…
Duur: 5 minuten
(2) Voor 2 leerlingen
De eerste is Andreva Kambelsky, Eerste Medewerker van de Minister van Cultuur
De tweede is Peter Swijtov, leider van de Internetpolitie
Situatie: Andreva belt Peter op om te spreken over hun werk. Als Eerste Medewerker van de Minister van Cultuur moet ze Peter een beetje ‘helpen’ bij zijn werk als hoofd van de Internet- politie. Beiden houden van flirten.
Praktisch: Andreva laat aan de telefoon verstaan dat ze niet makkelijk vrij is. Als ze een datum prikken voor de afspraak, zegt ze eerst dat ze ‘dan’ moet paardrijden, dat ze ‘dan’ heeft gepland om met een vriendin te gaan shoppen (beide hobby’s uit rolbeschrijving), en als ze zelf een datum voorstelt, zie je Peter snel iets in zijn agenda schrappen omdat hij blijkbaar er wel op uit is om deze dame te ontmoeten! (perfecte slijmbal oversten en vrouwenversierder: rolbeschrijving) Voor haar gaan de deuren wijd open…
Peter ligt in het begin met zijn benen boven op de tafel, als een Amerikaanse leidinggevende ‘cowboy’. (zelfgenoegzaam)
Wanneer Andreva voor de deur staat, maakt ze zich nog even op (ze houdt van flirten) Peter roept een bediende om 2 porto’s te brengen, hij doet dit bruut en afgemeten (rol: tegen zijn bedienden is hij ruw). Andreva brengt de ‘internetboeken’ ter sprake, een nieuwe rage waarmee dissidente schrijvers proberen de censuur te ontlopen. Ze weet wel dat ze met die in beslag genomen boeken de regeringsgebouwen niet kan verwarmen (beschrijving: zo staat het er), maar ze wil alle smaad met tak en wortel uitroeien! Ze vraagt Peter of hij haar een lijst kan bezorgen van schrijvers die dierenverhalen verzinnen. Ook tv-spelletjes met dieren moet ze kennen (beschrijving: censuur ook op spelletjes en tv-programma’s). Ze heeft namelijk achterhaald dat vele dieren overeenkomen met bepaalde machthebbers, zo zou zij als ‘Paard’ voorkomen. Peter vleit dat het dan toch een heel mooi paard moet zijn. Andreva wil opstappen, ze speelt dat ze gekwetst is. Peter voelt dat hij zijn vette vis zou kwijtspelen en zegt dat hij zijn medewerkers zal opdragen al de teksten op ‘paard’ te scannen. (rol: hij delegeert heel graag). Zij wil dat HIJ zelf de hand aan de ploeg slaat. Hij belooft het onmiddellijk (maar je voelt dat hij veinst) en vraagt haar als ‘wederdienst’ ’s anderendaags te eten in een chique restaurant dat hij prima kent (ondertussen schreeuwt hij nog eens voor een porto en… sherry? Alleen als hij zijn medewerkers dan ook op ‘Hond’ laat scannen, lacht ze (rol: Peter is fervent hondenliefhebber). Als hij vraagt waarom, legt ze uit dat ze hem beter kent dan hij vermoedt. Ze drinkt haar sherry in twee teugen leeg en stapt op … tot morgen.
Duur: 5 à 6 minuten
(3) Voor 3 of 2 leerlingen
De eerste is Jeanne Frytfear: onderzoeksjournaliste
De tweede is Irena Petrov: kolonel maar ook duiveltje-doet-alles
De derde is een figurant: de man van Jeanne.
Eerste scène: Jeanne bereidt eten en praat tegen haar man, die fysisch gehandicapt is. (door vroegere aanslag). Ze legt alles voor hem klaar, ze behandelt hem als een kind, hij antwoordt nooit. Ze excuseert zich dat het weer ‘de eieren van de buurman’ zijn die ze klaarmaakt, maar gelukkig dat ze die nog heeft want er komt geen brood meer op de plank enz. Er wordt gebeld. Het is de nieuwe overbuurvrouw. Jeanne is wantrouwig, ze heeft Irena nooit gezien. Irena excuseert zich dat ze zich op deze manier moet voorstellen, maar ze heeft bezoek en ze heeft dringend een beetje melk nodig voor haar saus. Alle winkels zijn dicht en de nachtwinkel is te ver, het bezoek is er over een half uur. Of ze… Ze overhandigt een potje. Jeanne gaat wat melk halen. Ondertussen plaatst Irena een afluisterapparaat in de bloempot in de gang, het wordt naar de leefkamer en keuken gericht. Ze nemen vriendelijk afscheid en spreken vluchtig af voor een tegenbezoek.
Tweede scène: Je ziet Irena op een afstand (met oortjes) alles horen wat Jeanne zegt. Je ziet haar ook grinniken. Irena gaat naar de brievenbus. Ze smijt een rare brief weg en wil onmiddellijk weten of haar artikel over kindermisbruik in ‘Avelinks’ zal worden opgenomen, ze herkent de omslag van het alternatief tijdschrift. Gewoon nuchter: ‘Hiermee delen wij u mede dat uw artikel niet door de redactieraad is goedgekeurd’. Ze is boos: geen reden, ze verdenkt ervan dat ook daar spionnen zitten die het vroeger zo risicovolle tijdschrift muilkorven. Ze gaat zitten, vertelt dit ontgoocheld aan haar man die niet antwoordt. Dan denkt ze aan die andere brief die nog in de hall ligt. Ze gaat er snel naartoe en terwijl ze die opent, hoort ze haar man roepen. Ze opent eerst die brief. Ze is zo verbouwereerd dat ze de brief hardop voorleest: Ze moet zich in “Het Licht Van Topadie” distantiëren van haar artikel over de kwalijke gevolgen van de opslag van het kernafval in de buurt van het kanaal dat ze in Avelinks gepubliceerd heeft. Ze moet zeggen dat ze zich vergist heeft. ‘Het afval is volledig gescreend en ligt al tientallen jaren veilig in metersdikke bunkers. Het gevaar is zwaar overroepen’. Dat moet ze schrijven onder haar eigen naam. Ze moet dit artikel ook ter kennisgeving naar ‘Avelinks’ doorsturen.
Deadline: volgende week vrijdag.
Op dit ogenblik gaat de telefoon en roept haar man nogmaals, dit keer wat wanhopig. (hij krijgt geen antwoord en valt met zijn hoofd op tafel). Jeanne neemt de telefoon op en hoort een dreigende stem. Het is Irena maar ze heeft een zakdoek tegen haar mond zodat je haar stem niet goed herkent: DEADLINE: VOLGENDE WEEK VRIJDAG TIEN UUR. (ze wacht even na het woord Dead dat ze heel nadrukkelijk uitspreekt) De telefoon wordt ingelegd. Jeanne ziet lijkbleek en staart naar het huis van de overbuurvrouw, haar man ligt uitgeteld met zijn hoofd op de tafel, Irena lacht luid en lelijk.
