Op Gedichtendag vond in Antwerpen voor de derde keer ‘Acht Achtbare Dichters’ plaats, deze keer met 8 dichteressen. Frank De Vos, presentator van dienst en lid van WIPC Vlaanderen, gaf ook aandacht aan een pleidooi van de Nederlandse WIPC-collega’s om Birmese dichters te vieren. Na vele jaren gevangenis zijn ze namelijk onlangs vrijgekomen, net als vele andere politieke gevangenen.

Frank las ook de volgende gedichten van Zargana voor:

Zonder titel

Gelukkig dat mijn voorhoofd plat is
aangezien mijn arm daar vaak moet rusten
Achter me is er het licht van een maan
onzichtbaar hier in Myitkyina, die ik
maar moet vragen langs te komen

Zargana
Vertaling: Job Degenaar, vanuit de Engelse versie van Vicky Bowman

*

Mijn eed van bloed

Achter eindeloze rijen ijzeren tralies
Kunnen ze me gevangen houden.

Met de hitte van zeven zonnen
Kunnen ze me roosteren.

Met een bataljon bruten
Kunnen ze me bewaken.

Maar als ik met mijn scharlaken bloed
De hemel helemaal rood zou sproeien
Dan zouden de tralies smelten
Dan zouden de bruten knielen
Dan zouden hun zonnen voor mij in het stof kruipen.

(11 november 1988)

Zargana
Vertaling: Babeltranslations, vanuit een Engelse versie waarvan de vertaler onbekend is
Uit: Gevangen woorden, Babel BV, Utrecht 2009 (uitgave i.s.m PEN Nederland)

Volgende week verschijnt bij De Geus Ik heb geen vijanden, ik ken geen haat van de opgesloten Chinese auteur en mensenrechtenactivist Liu Xiaobo. De krachtige titel is afkomstig uit de verklaring die hij in de rechtbank uitsprak, twee dagen voor het vonnis dat hem tot elf jaar gevangenisstraf veroordeelde naar aanleiding van een manifest voor de democratisering van China, dat door de Communistische Partij werd samengevat als ‘aanzetten tot omverwerping van de staat’. De gevangenisstraf verhinderde Xiaobo in 2010 zijn Nobelprijs voor de Vrede op te halen.

Het boek biedt een overzichtelijke kijk op de Chinese geschiedenis, vooral die vanaf 1989, toen de auteur zelf een van de ‘vier edelen van Tian’amen’ was en meer hoop had dan later, zo lijkt het vaak, al verschilt die hoop sterk per stuk.

Xiaobo doet herhaaldelijke pogingen om de ‘Chinese ziel’ te vatten. Hij ziet de Chinese mentaliteitsgeschiedenis als een voortdurend schipperen tussen zelfmedelijden en zelfoverschatting, een eeuwenlange opeenstapeling van minderwaardigheidsgevoelens die zich vandaag meer dan ooit uit in ultranationalisme, een samenhang die volgens mij ook buiten China opgaat, wat het lezen nog relevanter maakt.

In China floreren anti-Westerse gevoelens, gouden medaillekoorts en censuur. Het internet maakt mensen mondiger, maar zelfs intellectuelen lijken de blik bijna uitsluitend op de economische vooruitgang van het land te richten.

Nu en dan komt Xiaobo bevreemdend reactionair uit de hoek. Zo is hij in paniek over de laksheid omtrent voorhuwelijkse seks en ziet hij het lot van de mens als een gevolg van de zondeval. Dat hij  Mian Mian over dezelfde kam scheert als een ‘schone schrijfster’ die met haar interviewers naar bed wil, is ongepast.

Mooi is dat het boek hoofdstukken bevat waarin we de worstelende man achter de heldhaftige verzetsstrijder leren kennen, bijvoorbeeld in de oudste bijdrage, geschreven vanuit een persoonlijke crisis op zijn achtentwintigste, over het drama van de weldoener – ‘Ik verfraaide mezelf met dit soort ingebeeld idealisme als verlosser van de wereld’ -  en waarin hij zich ergert aan de manier waarop zijn voorbeeld, de Westerling, zich tegenover hem gedraagt. Persoonlijk en treffend is ook het kinderlijke gedicht ‘Liefste, mijn hondje is dood’, over een wandaad van zijn kille Maoïstische vader, die Xiaobo’s wereldbeeld voorgoed veranderde en het verlangen voedde steeds ‘oprecht, verantwoordelijk en waardig te zijn’, ook wanneer het hem, zoals nu, verboden wordt om te schrijven.

Annelies Verbeke

(Verscheen eerder in NRC)

Zheng Yichun is (in overeenstemming met zijn strafmaat) vrijgekomen in december 2011. Dat is goed nieuws, ook al durft hij voorlopig geen contact met ons opnemen omdat hij nog onder zware druk staat. Hopelijk zal die situatie nog verbeteren. Voorlopig blijft PEN Vlaanderen Zheng Yichu dan ook nog steunen als ere-lid.

Zheng Yichun behoort tot de Koreaanse ethnische minderheid in China. Hij is naast leraar Engels in Yingkou ook auteur van kritische boeken en talloze dito webartikels over politieke hervormingen, invoering van het kapitalisme en het opsluiten van schrijvers. Zijn artikels verschenen overwegend op buitenlandse webstekken, die in China niet mogen geconsulteerd worden.

Zheng Yichun werd op 3 december 2004 door de veiligheidspolitie gearresteerd. Zijn dossiers en computer werden in beslag genomen. Het eigenlijke proces had plaats op 26 april 2005 en duurde amper drie uur. Zheng pleitte schuldig voor de publicaties, maar meende zich beschermd door de vrijheid van meningsuiting, zoals gegarandeerd door artikel 35 van de Chinese Grondwet. De rechtbank had daar geen oren naar en veroordeelde de auteur op basis van artikel 105 van het Chinese strafrecht, dat subversie beteugelt.

Op 20 september 2005 werd Zheng Yichun (°1959) veroordeeld tot zeven jaar celstraf door het Volkstribunaal van Yingkou, provincie Liaoning, wegens het aanzetten tot ondermijning van het staatsgezag. Zheng zat deze straf eerst uit in Gevangenis nr. 1 te Panjin. Nadien werd hij overgebracht naar de gevangenis van Jinzhou, op zo’n 200 kilometer van zijn woonplaats, waardoor zijn familie hem moeilijker kon bezoeken. Volgens de laatste berichten zou Zheng Yichun ernstig ziek zijn. Niet alleen zijn diabetes speelt hem parten, maar hij heeft op 26 mei 2008 bovendien een herseninfarct gehad. Hij kon zijn rechterarm niet bewegen en had geen enkel gevoel meer in zijn mond. Toch werd hij na een kort onderzoek weer terug naar de gevangenis gestuurd. PEN Vlaanderen stelde zich meermaals ernstige vragen over de mensenrechten in China. Bovendien betreuren wij de vervolging van personen die op een vreedzame wijze hun mening uiten via het Internet en beroept zich daarbij op artikel 19 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

In december 2011 werd Zheng Yichun vrijgelaten, maar kan hij nog altijd niet vrijuit communiceren.

Op Gedichtendag (do 26 januari om 20 u) opent Passa Porta zijn deuren voor een avond met en over dichtende asielzoekers. Zij presenteren aZIELzoekers, een unieke publicatie met werk uit het noodopvangcentrum van Houthalen-Helchteren, en gaan in dialoog met de schrijfworkshop van het Klein Kasteeltje, waar recente resultaten werden gebundeld in Portraits.

Met o.a. Khan Hovaid Naqqash, David van Reybrouck (voorzitter PEN Vlaanderen), Jef Lingier (Houthalen-Helchteren), Sarah Harris (poëzieworkshop Klein Kasteeltje) en de Italiaanse dichter Fabio Scotto, die voor Vers Brussel schreef over de Brusselse asielzoeker Keita. Gastheer is Peter Vermeersch (Brussels Dichterscollectief).

Uit de inleiding van David van Reybrouck:

De bundel aZIELzoekers is een lovenswaardig initiatief om stem te verlenen aan deze nieuwe buren, niet in de vorm van een snelle soundbite of vlot gemonteerd interview, maar in de vorm van een traag, ingetogen spreken. Geen sensatie, maar serenititeit, ondanks de gruwel. ‘For avoiding one death I faced so many deaths,’ schrijft een van hen. Zij zijn hier. Aan ons om hen te horen.

ORG. Het beschrijf, Passa Porta, Shahrazad – Stories for life, m.m.v. PEN Vlaanderen.

Op vrijdag 6 januari hield de grootste ‘schrijversvakbond’ van Vlaanderen, de Vlaamse Auteurs Vereniging (VAV), haar werkcongres in De Singel (Antwerpen). Eén van de activiteiten was de voorstelling van de werking van PEN-Vlaanderen.
Erik Vlaminck, VAV-voorzitter sinds de stichting 5 jaar geleden, had in zijn nieuwjaarstoespraak aangekondigd dat hij in de toekomst graag meer met PEN-Vlaanderen wil samenwerken: “Op een belangrijk aantal vlakken hebben we raakpunten”, stelde hij terecht.

Tijdens onze presentatie, die anderhalf uur duurde, mochten we ons verheugen op een 20-tal belangstellenden. Nagenoeg de helft ervan heeft nadien zijn kandidatuur gesteld om lid te worden. Hiermee is onze voorzitter, David Van Reybrouck, op zijn beurt bijzonder opgezet. David leidde de presentatie in.

Tijdens een bestuursvergadering waarop we 3 nieuwe vrouwelijke bestuursleden verwelkomden (Annelies Verbeke, Geertrui Daem en Marleen Teugels) hadden we systematisch overlopen wat we doen, waarom we het (graag) doen en of we daarin geen prioriteiten voor de toekomst konden poneren. Deze ‘doorloop’ had onrechtstreeks tot gevolg dat Sven Peeters en ikzelf een powerpoint opstelden waarmee PEN-Vlaanderen naar een geïnteresseerd publiek kan trekken. We gebruikten het op de VAV-dag, samen met uitbreidingen naar de PEN-flat (Sven Peeters) en PEN-op-school (ikzelf).

Sven had net enkele dagen hard gewerkt om de Azeri-flatgast Sakit ‘Mirza Sakit’ Zahidov op te halen van Zaventem, de buurt van de PEN-flat samen te verkennen én met hem (en met WIPC-lid en vertaler Maarten Tengbergen) een gesprek te voeren over zijn satirische poëzie waarin de Azerbeidzjaanse president zwaar op de korrel wordt genomen. De Antwerpse flat meer in gebruik laten nemen door mensen die er écht behoefte aan hebben, was precies immers een nieuwe prioriteit.

Meer contacten hebben met ZebrArt, die zich ontfermt over gevluchte kunstenaars, was een ander speerpunt. Daarom hadden we Fatena Alghorra uitgenodigd, die ik had ontmoet en gehoord op een dag van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Fatena, die sinds 2 jaar in Antwerpen woont en moest vluchten uit Gaza voor haar onverbloemd poëtisch werk, deed de aanwezigen de adem inhouden toen ze als besluit van haar verhaal haar verzen in het krachtige, muzikale Arabisch bracht. “Woman Power”, zei ze achteraf toen Geertrui Daem vroeg waarover het ging. “Ik wist het wel”, grapte Geertrui, die in haar een zielsgenote had gevonden.

(Karel Sergen)

Déo Namujimbo is een Congolese auteur die asiel verkeeg in Frankrijk. De reden: tussen 2005-2008 werden in Oost-Congo alleen al 7 journalisten vermoord. De laatste was zijn broer. Déo kreeg ondertussen onder meer van de kolonel in Bukavu die hem van de overheid moest ‘omleggen’ stiekem gastvrijheid. “Het leger heeft journalisten die de situatie van binnenuit kennen, hartsgrondig nodig, ook om de lamentabele situatie aan te klagen waarin het leger van Kabila zelf moet werken!” aldus Déo. Toch kon deze situatie niet blijven duren. Hij bleef hij in Frankrijk, nadat hij in de Franse Senaat ‘La Plume d’Or’ ontving, de hoogste onderscheiding voor een man buiten Frankrijk die een perfecte beheersing van deze taal kan voorleggen.

PEN-Vlaanderen verschafte hem, als gevluchte auteur en als ons erelid, een maand onderdak op de PEN-flat waarover hij bij zijn vertrek naar zijn flatje in Parijs het volgende schrijft:

Vous vous en doutez, les mots me manquent pour vous remercier de votre amitié, vos attentions, votre gentillesse pendant ce mois merveilleux que je viens de passer au Pen flat. Comme je l’ai mis dans le Livre d’Or du flat, j’ai pu me reposer, mais aussi faire plus de travail en un mois que je n’en aurais fait en 6 mois de ma vie tourmentée de tous les jours. Surtout j’ai pu avoir l’occasion de découvrir enfin la fameuse hospitalité flamande dont on m’avait souvent parlé. En un mot, du fond du coeur, à tous et à chacun d’entre vous, GRAND MERCI. Emérence et les enfants, Déo.

Over zijn werk, de omstandigheden waarin auteurs en journalisten daar moeten werken, kwam Déo in de maand november spreken in Leuven (Sociale School), Oostende (Vrijstaat O) en Schaarbeek (Sint Lukaskunsthumaniora). In deze laatste school, voor 16-17 jarigen, waren de leerlingen bijzonder enthousiast. Na ‘Gekooid’ te hebben gelezen en voor ze ‘Topadië’ speelden (zie PEN OP SCHOOL) kregen ze zijn getuigenis. “Ik wist niet dat het zo erg was in de wereld om uw gedacht te zeggen”, zei er één. En sommigen wilden met hem op de foto. Opvallend hoe deze mooie man een mix vertoont van levenskracht en diepe melancholie: “Ik weet niet wat het ergste is”, zegt hij, “afgesneden te zijn van mijn volk of ter plekke zijn in volle gevaar maar met de hoop de wereld rechtstreeks te kunnen informeren”.

(Foto en tekst : Karel Sergen)

Mede dankzij de steun van PEN Vlaanderen verkreeg ons erelid Mehmet Bakir, die de voorbije zomer uit Duitsland dreigde uitgewezen te worden vanwege procedureproblemen (hij was een hele tijd weggeweest uit Duitsland toen hij in Turkije gevangen werd gezet wegens vermeend lidmaatschap van een terroristische organisatie), zijn ‘inburgering’ en werd hij op 22 november Duits staatsburger. Hij probeert nu een naamswijziging te verkrijgen zodat hij later zonder problemen opnieuw zijn familie in Turkije kan opzoeken.

Olev Remsu uit Estland (Tartu, 1947) is journalist en professor Scenario aan de Viljandi Cultuur Academie, Universiteit van Tartu. Daarnaast is hij documentairemaker en auteur van enkele romans, theaterstukken, scenario’s. Hij schrijft echter vooral reisboeken, onder meer over Rusland, Polen, China, Amerika, Canada, Centraal-Azië.

Het belangrijkste wat onze Estse identiteit uitmaakt en wat ons onderscheidt van onze zeer gelijkaardige buren, zo schrijft Remsu, is onze taal. Daarom wil Remsu graag de Belgische tweetaligheid bestuderen: houden de Vlamingen, resp. Walen van hun taal, is er wederzijds respect? De reflecties daarover komen in een dagboek terecht. In datzelfde dagboek, dat de werktitel ‘Mijn Antwerpen’ heeft, zullen verder allerlei verhalen worden opgetekend die Antwerpen en Estland dichter bij elkaar brengen. In 1920 bijvoorbeeld wonnen de Esten hun eerste Olympische medailles tijdens de Spelen in Antwerpen. De auteur is op een blauwe maandag nog gids geweest in de Scheldestad voor Estse schoolkinderen. Ten slotte wil Remsu ook een aantal mythes die er hier bestaan over Estland en ginder over België doorprikken.

Déo Namujimbo is journalist en schrijver die in Congo actief was als correspondent voor Syfia Grands Lacs en Infosud. Hij was vice-voorzitter van de Congolese Persunie en voorzitter van de Congolese Schijversbond in Zuid-Kivu. Hij werkte ook voor Reporters Zonder Grenzen.

Hij is de broer van Didace Namujimbo die in de DRC voor Radio Okapi werkte en op 21 november 2008 vermoord werd. Tijdens de daaropvolgende maanden ontving Déo vele doodsbedreigingen. Tijdens een verblijf in Frankrijk in 2009, op uitnodiging van Reporters sans Frontières en om de internationale prijs Golden Pen Award in ontvangst te nemen, kreeg hij nieuwe e-mails met doodsbedreigingen aan het adres van hemzelf, zijn vrouw en zijn kinderen. Hij besliste toen om in Frankrijk asiel te vragen, wat hem ook werd toegekend. Zijn vrouw en vier van zijn kinderen kregen intussen ook een visum, de andere kinderen wachten nog.

Hij publiceerde Merde au Congo (uitgegeven door Edilivre in Parijs in januari 2010) en On tue tout le monde et on recommence – reportage de guerre à l’Est du Congo (Edilivre, januari 2011).

Op zondag 20 november is hij in Oostende te gast in Vrijstaat O., waar PEN-bestuurslid en dichter Karel Sergen met hem in gesprek zal gaan. In de toekomst zullen nog PEN-gasten worden uitgenodigd door Vrijstaat O.

Déo Namujimbo is beschikbaar voor interviews.

Het Writers in Prison Committee van PEN International verheugt zich over de vrijlating van dichter en komiek Zargana in Myanmar. Hij is een van de eersten die profiteren van wat als een algemene amnestie wordt omschreven.

PEN International eist dat alle vrijheidsbeperkende maatregelen tegen Zargana worden opgeheven, en pleit voor de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van al diegenen die in Myanmar nog onterecht zitten opgesloten. De vereniging beroept zich op Artikel 19 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (recht op vrije meningsuiting).

Tegen de BBC zei Zargana kort na zijn vrijlating dat die voorwaardelijk is: “Als ik iets verkeerd doe, sturen ze me terug. Ik ben niet gelukkig want er zijn nog zoveel van mijn vrienden in de gevangenis.” Hier kunt u het volledige rapport lezen.

Zargana dankt PEN International en alle organisaties die voor zijn vrijlating hebben geijverd.

Achtergrond: Wie is Zargana? Wat is er met hem gebeurd?

De Birmaan Maung Thura (1972), bekend onder zijn artiestennaam Zargana, wat zoveel wil zeggen als ‘pincet’, is een meester in de politieke satire. Zoals geen ander kan hij de tics van Birmaanse generaals imiteren. Zargana schrijft verder ook geëngageerde poëzie met een zeer sterke poëtische inslag.

Het land Birma wordt geregereerd door een militaire dictatuur of junta. Zargana had te duidelijk de boeddhistische monniken gesteund die in september 2007 op straat kwamen om tegen de dictatuur te protesteren. Hij werd korte tijd later vrijgelaten maar in juni 2008 opnieuw opgepakt op basis van zeven aanklachten tegen hem. Waarnemers denken dat hij vooral werd gearresteerd omdat hij op eigen houtje in mei 2008 slachtoffers van de orkaan Nargis probeerde te helpen en in interviews met buitenlandse zenders de regering met de vinger wees.

Zargana zat al een paar keer achter de tralies in de jaren ’80 en ’90. Eenzame opsluiting was zijn deel. Hij mocht lezen noch schrijven. Hij kraste met een potscherf zijn verzen op de vloer van zijn cel en leerde ze uit het hoofd. Hij werd een van PENs belangrijkste adoptanten. In september 2007 werd hij opnieuw gearresteerd. Hij werd in november 2008 veroordeeld tot 59 jaar cel, een straf die in februari 2009 werd teruggebracht tot 35 jaar.

De titel van het gedicht “In de vergeethoek” dat u hieronder kan beluisteren (en bekijken) is niet toevallig gekozen. Het ergste voor een gevangene is het besef dat iedereen hem of haar vergeten is, dat je niet meer bestaat. Het ergste voor een gevangen schrijver is, dat niemand hem meer kan horen. Dat niemand zich nog herinnert dat je hem kúnt horen.

Filmpje: Zargana voorgelezen door Lucienne Stassaert