L’homme de culture doit être un inventeur d’âmes. – Aimé Césaire

Op de honderdste geboortedag van Aimé Césaire (1913-2008) brengen PEN Vlaanderen en Passa Porta een bijzondere hommage aan deze grote dichter, toneelschrijver, essayist en politicus. Césaires hele leven en werk stonden in het teken van sociale en culturele rechtvaardigheid en van de emancipatie van zwarten in Afrika en in de diaspora. Wat hebben zijn werk en zijn persoonlijkheid ons vandaag nog te vertellen?

David Van Reybrouck (PEN Vlaanderen) verwelkomt, gevolgd door tussenkomsten door de Congolese auteur Antoine Tshitungu Kongolo en de Vlaamse auteur Joris Note, die recentelijk nog over Césaire schreef in zijn essayboek Wonderlijke wapens. Over literatuur en politiek. Olivia Rutazibwa (Mo* Magazine) praat met Omar Ba (Afrikaans platform) en de Senegalese acteur Younouss Diallo, die ook bloemleest uit het poëtische werk van Césaire.

De Franse Martinikaan Aimé Césaire was de grondlegger van het begrip ‘négritude’ en de auteur van o.m. Discours sur le colonialisme en het befaamde lange gedicht Cahier d’un retour au pays natal, volgens André Breton ‘het grootste lyrische gedicht van onze tijd’. Hij werd begraven in Martinique maar kreeg ook, als een van de weinige niet-blanke Franse schrijvers, een ereplaats in het Parijse Panthéon.

Woensdag 26 juni 2013, 20 uur.

Internationaal literatuurhuis Passa Porta
Antoine Dansaertstraat 46
B-1000 Brussel

In het Frans en het Nederlands

Reserveren aanbevolen: hier online of telefonisch op 02 226 04 54.

ORG. PEN Vlaanderen, Passa Porta

Advocaat Simon Gronowski en beeldend kunstenaar Koenraad Tinel waren kinderen tijdens WOII. De een jood, de ander zoon van een nazigezind flamingant. Recent vonden ze elkaar en werden vrienden. Gronowski tekende hun onwaarschijnlijke verhaal op in Eindelijk bevrijd, met prachtige tekeningen van Tinel en een essay van David Van Reybrouck.

David had een bijzonder pakkend gesprek met de twee oorlogskinderen Grononwski en Tinel. U kunt het hier integraal bekijken.

(Organisatie: Passa Porta & Pen Vlaanderen)

In Koli Jean Bofane (RD Congo, 1954) woont sinds 1993 in Brussel. In 1996 publiceerde hij bij Gallimard-Jeunesse Pourquoi le lion n’est plus le roi des animaux, een geïllustreerd verhaal met de dictatuur als thematiek. Hiervoor kreeg hij de Prix de la Critique de la Communauté française de Belgique en werd het verhaal uitgegeven o.a. in de VS, Duitsland en Brazilië. In 2000 verscheen in Nederland, Korea en Slovenië Bibi en de eenden, een verhaal over migreren. In 2008 verscheen bij Actes Sud Mathématiques Congolaises, een roman in Kinshasa gesitueerd. Na  vele prijzen verscheen het ook bij De Geus als Congolese wiskunde (2011).

Bofane zal in de PEN-Schrijversflat werken aan twee projecten. Zijn volgende roman Congo Inc. (2014) heeft het behoud van de ecosystemen als onderwerp. De roman behandelt ook thema’s als het leven in een 21^ste-eeuwse grootstad als Kinshasa, de mondialisering en de oorlog in Congo. Bofanes tweede project betreft het theaterstuk Désincarnation, over een vrouw die uit ijdelheid mannen verzamelt tot op een dag iemand haar confronteert met een spiegel. Vanaf dat moment begint ze spiegels te verzamelen. De theatertekst bespeelt thema’s als verlangen, liefde, de voorstelling van zichzelf, van de ander.

In Koli Jean Bofane zal op zaterdag 15 juni om 16u(!) in De Groene Waterman, Wolstraat 7, Antwerpen, in gesprek gaan met Karel Sergen.

Karel Sergen is PEN-bestuurslid, leraar Nederlands en dichter. Hij publiceerde 9 dichtbundels, voornamelijk bij Uitgeverij P. Hij engageert zich tevens in projecten rond creatief schrijven met jongeren, gevangenen en kansarmen.

PEN OP SCHOOL trekt met auteurs die naar Vlaanderen of Brussel vluchtten naar (hoge)scholen om studenten en leerlingen te confronteren met de heel specifieke problematiek aangaande vrije meningsuiting. Ze hebben in hun land ‘hun mond voorbij gepraat’ en worden ervoor gestraft. Ze kunnen ook niet meer terug!

Op vrijdag 19 april trok Karel Sergen met de Soedanese schrijver Adam Agabeldour Alhadi naar het Atheneum in Oudenaarde. Alhadi gaf er zijn getuigenis voor een 30-tal leerlingen. De twee leerkrachten van 5de en 6de Humane Wetenschappen vonden PEN OP SCHOOL perfect aansluiten in het programma van Cultuurwetenschappen.

Alhadi is dichter-schrijver, advocaat en mensenrechtenactivist. Hij woont sinds 3 jaar in België en verblijft momenteel op een piepkleine flat in Sint-Joost-Ten-Node. Hij zet zich als vrijwilliger in voor Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Hieronder enkele reacties en foto’s van leerlingen en leraars:

• “Ik was erg onder de indruk van de lezing” (leerkracht Karen)
• “Vandaag hebben de leerlingen van 5 Huma gepraat over de lezing en hun gedachten en meningen op papier gezet. Het resultaat waren mooie evaluaties waaruit heel duidelijk hun bewondering en de emotionele impact van de lezing blijkt.” (leerkracht Tineke)
• Hieruit de volgende citaten:

• “M.Alhadi begon zijn verhaal en ik was geboeid vanaf moment één.”
• “Zijn gedichten waren in het Arabisch veel mooier en aangrijpender dan in het Nederlands of Engels. Toen hij ze voorlas kon je de pijn die hij voelde zelf ook gewaarworden, doordat hij zijn ziel erin legde.”
• “In het begin stelde M.Alhadi zich voor in het Nederlands. We konden hem goed begrijpen en vonden het echt tof dat hij hiervoor zo goed zijn best deed.”
• “Zijn familie woont nog altijd in Soedan maar zit in spanning omdat ze door onder andere de publicaties en zijn optredens waarin hij het over zijn land heeft, bedreigd kunnen worden. M. Alhadi wordt geconfronteerd met zijn strijd voor meer rechtvaardigheid en de wensen van zijn familie.”
• “Het ging vooral over de beperkte meningsvrijheid van de journalisten. Waarom er zoveel journalisten vervolgd worden voor wat ze schrijven in de krant of hun boeken”.
• “Ook de powerpoint en het zelfgemaakte filmpje waren mooi gedaan. De beelden die hij toonde, waren schrijnend. Dat moet zo zwaar zijn”.
• “Na een klassikaal gesprek zijn we tot een gezamenlijke conclusie gekomen dat het een zeer interessante en emotionele bespreking was. Iedereen was zeer geboeid door het verhaal van de Soedanese schrijver, advocaat en activist.”

BIJ DE FOTO’S:

- De Soedanese schrijver Alhadi in de klas. (2 foto’s)
- Alhadi (schrijver), Tineke (leerkracht), Karel Sergen (PEN)

Werner Lambersy werd in 1941 geboren in Antwerpen maar woont al ruim dertig jaar in de Franse hoofdstad. Hij besloot vroeg in zijn leven in het Frans te gaan schrijven, als reactie op de collaboratie van zijn vader met de Duitse bezetter. Tot 2002 was Lambersy verantwoordelijk voor de promotie van de Franstalige Belgische literatuur in het Parijse Centre Wallonie-Bruxelles. Hij heeft talloze dichtbundels gepubliceerd, die in diverse talen werden vertaald. Voor Maîtres et maisons de thé (1979) kreeg hij de Driejaarlijkse Poëzieprijs. In 1994 publiceerde hij een boek over zijn Antwerpse periode, Anvers ou les anges pervers. Samen met Benno Barnard en Paul Dirkx is hij samensteller van de Belgisch-Franstalige bloemlezing Ceci n’est pas une poësie (2005).

Lambersy keert voor zijn verblijf in de PEN-flat na jaren terug naar Antwerpen voor een langere periode. Vorig jaar nam hij al deel aan het Felix Poetry Festival, waar ook het bijzondere Gieriknummer Paris – Anvers … en vers! werd voorgesteld. Deze maand wil hij enkele dichtbundels afwerken en notities verzamelen voor een geactualiseerde editie van zijn Antwerpenboek (dat eertijds naar het Nederlands werd vertaald door Frank de Crits als De engelen van het verderf). Hij wil met name “enkele Antwerpse persoonlijkheden van vandaag de dag” aan zijn boek toevoegen.

Op zaterdag 11 mei om 14u gaat Werner Lambersy in gesprek met zijn collega-dichter en vriend Guy Commerman (Gierik-NVT), zoals steeds in De Groene Waterman, Wolstraat 7 te Antwerpen.

PEN Vlaanderen is zeer verbaasd dat de Dienst Vreemdelingenzaken geen visum heeft gegeven aan de Nigeriaanse schrijver Tade Ipadeola.
De heer Ipadeola is schrijver, jurist en voorzitter van PEN Nigeria. Binnen PEN International geldt hij als een van de toonaangevende stemmen als het om Engelstalig Afrika gaat.
In april zou hij een maand in onze schrijversflat in Antwerpen komen werken en enkele lezingen en voordrachten verzorgen.
David Van Reybrouck: “Het is onbegrijpelijk dat onze vreemdelingeninstanties geen visum uitreiken aan iemand als Tade Ipadeola, zelfs niet wanneer wij hen rechtstreeks de toedracht van zijn reis laten weten.”
De Morgen wijdde dit weekend een artikel aan deze zaak.

De zaak lijkt op een herhaling van de Vumilia-affaire. Toen weigerde het consulaat in Brazzaville een visum af te leveren aan de ter dood veroordeelde schrijver Antoine Vumilia, die gevlucht was uit de DRCongo.
Die zaak leidde tot twee formele vragen in het federale parlement.

In de krant De Morgen van het afgelopen weekend schreef Koen Vidal een scherp stuk naar aanleiding van het weigeren van een visum door de Belgische autoriteiten aan de Nigeriaanse jurist, auteur en voorzitter van PEN Nigeria, Tade Ipadeola, die normaal gezien deze maand in de PEN-flat zou verblijven.

Dichter en voorzitter van PEN-Nigeria Tade Ipadeola had begin april zijn intrek moeten nemen in onze PEN-flat. De uitreiking van zijn visum liet echter al geruime tijd op zich wachten. Thans vernemen we dat de Belgische ambassade voorlopig geen visum zal uitreiken.
DE PUBLIEKSONTMOETING IN DE GROENE WATERMAN DIE VOOR MORGEN (zaterdag 13 april) VOORZIEN WAS, ZAL DAN OOK NIET PLAATSVINDEN.

En dat vinden wij erg jammer. Wij hopen Tade op een later tijdstip alsnog te kunnen verwelkomen. Meer info volgt.

Tade Ipadeola is de auteur van drie dichtbundels, A Time of Signs (2000), The Rain Fardel (2005) en The Sahara Testaments (2012). Hij publiceert ook kortverhalen en essays. In 2009 won hij de Delphic Laurel in Poetry met zijn gedicht  ‘Songbird’ in Jeju, Zuid-Korea. Tade vertaalt momenteel ook D.O. Fagunwa, pionier van de Yoruba-roman, uit het Yoruba naar het Engels. Hij vertaalt tevens As you like it van William Shakespeare naar het Yoruba. Hij is momenteel voorzitter van de Nigeriaanse PEN.

Tade speelt graag schaak en is een organisch landbouwer. Hij woont in Ibadan, Nigeria, waar hij schrijft en jurist is, gespecialiseerd in intellectueel eigendom.

Tade komt naar de Antwerpse PEN-Schrijversflat met drie ambities. Hij schrijft een bundel Europese reisgedichten die hij laat beginnen in het historische Antwerpen. Hij ziet zijn verblijf als een eerste onderdompeling in de Belgische cultuur door middel van kennismaking met de (Vlaamse) taal en ’s lands musea. Ten slotte wil hij praktische kennis opdoen over de werking van een PEN-residentie, waarvoor PEN Nigeria, na jaren van militaire dictatuur, ook plannen heeft.

Naar aanleiding van het overlijden van Chinua Achebe schreef Ipadeola deze tekst.

PEN-flatverantwoordelijke Sven Peeters gaat in gesprek met Ipadeola in De Groene Waterman (Wolstraat 7 in Antwerpen) op zaterdag 13 april om 14u.

In Los belgicanos, het recentste themanummer van het literaire tijdschrift Gierik & NVT over de verbanden tussen de Latijns-Amerikaanse literatuur en ons land, treden twee oud-PENflatgasten op.  De Argentijn Rodolfo Alonso was in 2007 in de PENflat te gast en publiceert in Gierik het gedicht ‘Dichtbij de Noordzee’. De Mexicaan Victor Manuel Cardenas verbleef in 2011 in de PEN-flat en schreef een gedicht voor zijn vertaler Stefaan van den Bremt.

Verder verschijnt in dit nummer de volgende aflevering in de reeks PENflat-schrijvers in Gierik. Deze keer een fragment uit de ‘Antwerpse’ roman Taxidermie van puin (verschijnt dit jaar) van de jonge Fransman Julien Bal, die in augustus 2012 in de flat verbleef.  Tijdens dat verblijf schreef hij o.a. het fragment dat nu in Gierik verschijnt.