Op 26 mei vindt in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe het Eurovisiesongfestival plaats. Reden om te feesten? Allerminst, als je kijkt naar de situatie van de mensenrechten in de Zuid-Kaukasische oliestaat. Niet alleen werden er recent honderden mensen illegaal uit hun huizen gezet om plaats te ruimen voor gloednieuwe Eurovisie-infrastructuur, al jarenlang worden kritische journalisten er de mond gesnoerd door middel van bedreigingen en gevangenisstraffen.

Neem nu MIRZE SAKIT, dichter en journalist van de oppositiekrant Azadlig. Hij zat bijna drie jaar in de gevangenis wegens zijn kritiek op president Aliyev. Na zijn vrijlating werden hij, zijn familie en vrienden in het oog gehouden en bedreigd. Hij moest het land ontvluchten.

PEN Vlaanderen, de auteursorganisatie die wereldwijd opkomt voor vrijheid van meningsuiting, ving hem en zijn 15-jarige zoon op tijdens de eerste vier maanden van 2012. Hij vroeg hier politiek asiel aan en wacht nu op een beslissing.

Aan de vooravond van Eurovisie vertelt Mirze zijn verhaal aan Mo*Magazine-journalist KRISTOF CLERIX. Hij doorkruist als journalist sinds tien jaar de hele Sovjetregio, van Tallinn tot Vladivostok, en brengt ter plekke verslag uit over grote sociaal-politieke ontwikkelingen en kleine menselijke verhalen. Voor een bezoek aan Azerbeidzjan kreeg hij géén visum omdat hij als journalist in het betwiste Nagorno-Karabach was geweest.

Mirze zal verder enkele gedichten voorlezen (in Azeri en vertaling). Het gesprek vindt plaats in het Russisch en Nederlands.
U bent van harte uitgenodigd op deze aperitieflezing op vrijdag 25 mei om 17u in De Groene Waterman, Wolstraat 7, Antwerpen.
www.groenewaterman.be
www.penvlaanderen.be

‘Aan de zangers van het Eurovisie Songfestival’, schreef Mirza tijdens zijn verblijf bij PEN.

“Komt u maar, wees welkom / Deelnemers aan Eurovisie / Komt u maar naar onze hoofdstad. / Vergeet niet mensenrechten en gerechtigheid mee te nemen / Als u hier komt. / Anders zullen de mensen teleurgesteld zijn. / En houd al uw geld in de gaten / Want u kent onze president nog niet. / Als u maar eventjes stilstaat bij de mensenrechten / Als u een lied ter ere van de democratie gaat zingen / Wees dan welkom. / Al veertig jaar heeft alles, mensenrechten en muziek, / De kleur van olie. (…)”

Op zaterdag 26 mei om 14u in De Groene Waterman gaat dichteres Lut de Block in gesprek met de Roemeense dichteres Carmelia Leonte, in mei te gast in de Antwerpse PEN-Schrijversflat.

CARMELIA LEONTE (Iaşi, 1964) studeerde Roemeense en Franse taal- en letterkunde en heeft een master in christelijke filosofie. Ze publiceerde vier dichtbundels, een kinderverhaal en essays. Haar gedichten verschenen in diverse bloemlezingen en in Engelse en Franse vertaling. Ze is redacteur van Dacia Literară, het oudste Roemeense literaire tijdschrift.
Leonte gelooft in de onderlinge solidariteit van dichters. Ze is naar België gekomen om in de eerste plaats te communiceren met haar collega’s hier. Ze werkt aan een bundel waarin eigen werk in dialoog treedt met de gedichten (in vertaling) van anderen.

“Enough, enough, pale murmur. / The fire has caught. / The ants come after us, / cruel army / for whom death / is only a problem of space” (‘Murmur’)

LUT DE BLOCK (Hamme, 1952) is een veelgeprezen dichteres. Ze debuteerde in 1984 met de dichtbundel Vader, bekroond met de Yang Poëzieprijs. In 1993 verscheen haar prozadebuut Huizen van gras. Haar gedichten werden in meerdere talen vertaald. De Block nam deel aan allerlei literaire projecten, o.a. in Servië, Italië en ook Zuid-Afrika, waar ze meermaals te gast was. Ze is de auteur van Nooit te vangen met haar eigen pen, die de vrouwelijke stem in de Nederlandstalige poëzie in 200 gedichten bloemleest en was tot 2011 de eerste plattelandsdichter van Oost-Vlaanderen. De Block en Leonte kennen elkaar van een schrijversverblijf op Rhodos.

Mirze Sakit is dichter en journalist uit Azerbeidzjan. Na een reeks kritische teksten over president Aliyev belandde hij in 2006 na valse aantijgingen in de gevangenis. Hij zat daar bijna drie jaar. Toen hij werd vrijgelaten, wilde niemand hem nog in dienst nemen. Zijn familie, vrienden en kennissen werden in het oog gehouden, soms bedreigd. Omdat de situatie onhoudbaar werd, verbleef Mirza een tijd in Duitsland. Vandaag is hij samen met zijn 15-jarige zoon in België, waar hij politiek asiel heeft aangevraagd. De zaak wordt momenteel ook onderzocht door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Van januari tot april kregen Mirze en zijn zoon discreet opvang in de Schrijversflat, dit in samenwerking met ICORN.

Eind mei vindt het Eurovisiesongfestival plaats in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe. Mensenrechtenorganisaties hebben alvast opgeroepen tot een boycot.

Meer hierover leest u in dit bericht van Stampmedia. Het bevat ook een video-interview met Mirze Sakit.

PEN Vlaanderen was van nabij betrokken bij de organisatie van het festival in de Gentse vooruit. Op vrijdag verzorgden we een openingsavond met György Konrád en Guy Verhofstadt (voorafgegaan door een inleidende speech van PEN-voorzitter David Van Reybrouck), ‘s zaterdags een avondprogramma met Bas Heijne, Ian Buruma, Meryem Almaci en Yves Desmet en ‘s zondags een voorzittersdebat met Albert Bontridder, Monika van Paemel, Stefaan Van den Bremt, Geert Van Istendael, David Van Reybrouck en Bart Van Loo.

Het voorzittersdebat werd ingeleid door de 90-jarige Albert Bontridder (foto), de laatste der vijftigers, bejubeld door Boon en oud-voorzitter van PEN-Vlaanderen. Zijn speech werd gefilmd, maar helaas onbreekt het begin van zijn discours. Daarin verbeterde hij met een kwinkslag moderator Bart Van Loo, die hem had aangekondigd als 92-jarige: “Ik moet nog 91 worden.” In het kleine fragment dat is weggevallen heeft Bontridder het verder over Jan Walravens die destijds voor de krant verslag uitbracht over de PEN-congressen, en vraagt hij zich af hoe hij juist bij PEN is terechtgekomen.

De speech kunt u ook nalezen. Bontridder had zijn woordje immers netjes met de pen uitgeschreven en vertrouwde ons na afloop met plezier dat document toe. Tot slot las hij voor uit zijn bundel Zelfverbranding (1971); ook dat fragment vindt u hieronder.

Klik hieronder voor de handgeschreven tekst van Bontridder:

bontridder_speech1 (speech deel 1)

bontridder_speech2 (speech deel 2)

bontridder_1.palach 1pdf (fragment uit Zelfverbranding, “Aan Jan Palach, toorts nummer 1, ijs in de vlam”).

Opname film: Coraline Soulier.

Bij optredens overal ter wereld schenken auteurs aan de hand van een lege stoel aandacht aan die een schrijver die niet aanwezig kon zijn. Hij of zij zit namelijk in de gevangenis. Op onze site verzamelen we de lege stoelen in België.

26 februari 2012: voorstelling van de dichtbundel ‘Met nog een geeuw op steen’ van het gelijknamige poëzieproject. Afwezige schrijver: Liu Xiaobo.

Op Gedichtendag vond in Antwerpen voor de derde keer ‘Acht Achtbare Dichters’ plaats, deze keer met 8 dichteressen. Frank De Vos, presentator van dienst en lid van WIPC Vlaanderen, gaf ook aandacht aan een pleidooi van de Nederlandse WIPC-collega’s om Birmese dichters te vieren. Na vele jaren gevangenis zijn ze namelijk onlangs vrijgekomen, net als vele andere politieke gevangenen.

Frank las ook de volgende gedichten van Zargana voor:

Zonder titel

Gelukkig dat mijn voorhoofd plat is
aangezien mijn arm daar vaak moet rusten
Achter me is er het licht van een maan
onzichtbaar hier in Myitkyina, die ik
maar moet vragen langs te komen

Zargana
Vertaling: Job Degenaar, vanuit de Engelse versie van Vicky Bowman

*

Mijn eed van bloed

Achter eindeloze rijen ijzeren tralies
Kunnen ze me gevangen houden.

Met de hitte van zeven zonnen
Kunnen ze me roosteren.

Met een bataljon bruten
Kunnen ze me bewaken.

Maar als ik met mijn scharlaken bloed
De hemel helemaal rood zou sproeien
Dan zouden de tralies smelten
Dan zouden de bruten knielen
Dan zouden hun zonnen voor mij in het stof kruipen.

(11 november 1988)

Zargana
Vertaling: Babeltranslations, vanuit een Engelse versie waarvan de vertaler onbekend is
Uit: Gevangen woorden, Babel BV, Utrecht 2009 (uitgave i.s.m PEN Nederland)

Volgende week verschijnt bij De Geus Ik heb geen vijanden, ik ken geen haat van de opgesloten Chinese auteur en mensenrechtenactivist Liu Xiaobo. De krachtige titel is afkomstig uit de verklaring die hij in de rechtbank uitsprak, twee dagen voor het vonnis dat hem tot elf jaar gevangenisstraf veroordeelde naar aanleiding van een manifest voor de democratisering van China, dat door de Communistische Partij werd samengevat als ‘aanzetten tot omverwerping van de staat’. De gevangenisstraf verhinderde Xiaobo in 2010 zijn Nobelprijs voor de Vrede op te halen.

Het boek biedt een overzichtelijke kijk op de Chinese geschiedenis, vooral die vanaf 1989, toen de auteur zelf een van de ‘vier edelen van Tian’amen’ was en meer hoop had dan later, zo lijkt het vaak, al verschilt die hoop sterk per stuk.

Xiaobo doet herhaaldelijke pogingen om de ‘Chinese ziel’ te vatten. Hij ziet de Chinese mentaliteitsgeschiedenis als een voortdurend schipperen tussen zelfmedelijden en zelfoverschatting, een eeuwenlange opeenstapeling van minderwaardigheidsgevoelens die zich vandaag meer dan ooit uit in ultranationalisme, een samenhang die volgens mij ook buiten China opgaat, wat het lezen nog relevanter maakt.

In China floreren anti-Westerse gevoelens, gouden medaillekoorts en censuur. Het internet maakt mensen mondiger, maar zelfs intellectuelen lijken de blik bijna uitsluitend op de economische vooruitgang van het land te richten.

Nu en dan komt Xiaobo bevreemdend reactionair uit de hoek. Zo is hij in paniek over de laksheid omtrent voorhuwelijkse seks en ziet hij het lot van de mens als een gevolg van de zondeval. Dat hij  Mian Mian over dezelfde kam scheert als een ‘schone schrijfster’ die met haar interviewers naar bed wil, is ongepast.

Mooi is dat het boek hoofdstukken bevat waarin we de worstelende man achter de heldhaftige verzetsstrijder leren kennen, bijvoorbeeld in de oudste bijdrage, geschreven vanuit een persoonlijke crisis op zijn achtentwintigste, over het drama van de weldoener – ‘Ik verfraaide mezelf met dit soort ingebeeld idealisme als verlosser van de wereld’ -  en waarin hij zich ergert aan de manier waarop zijn voorbeeld, de Westerling, zich tegenover hem gedraagt. Persoonlijk en treffend is ook het kinderlijke gedicht ‘Liefste, mijn hondje is dood’, over een wandaad van zijn kille Maoïstische vader, die Xiaobo’s wereldbeeld voorgoed veranderde en het verlangen voedde steeds ‘oprecht, verantwoordelijk en waardig te zijn’, ook wanneer het hem, zoals nu, verboden wordt om te schrijven.

Annelies Verbeke

(Verscheen eerder in NRC)

Zheng Yichun is (in overeenstemming met zijn strafmaat) vrijgekomen in december 2011. Dat is goed nieuws, ook al durft hij voorlopig geen contact met ons opnemen omdat hij nog onder zware druk staat. Hopelijk zal die situatie nog verbeteren. Voorlopig blijft PEN Vlaanderen Zheng Yichu dan ook nog steunen als ere-lid.

Zheng Yichun behoort tot de Koreaanse ethnische minderheid in China. Hij is naast leraar Engels in Yingkou ook auteur van kritische boeken en talloze dito webartikels over politieke hervormingen, invoering van het kapitalisme en het opsluiten van schrijvers. Zijn artikels verschenen overwegend op buitenlandse webstekken, die in China niet mogen geconsulteerd worden.

Zheng Yichun werd op 3 december 2004 door de veiligheidspolitie gearresteerd. Zijn dossiers en computer werden in beslag genomen. Het eigenlijke proces had plaats op 26 april 2005 en duurde amper drie uur. Zheng pleitte schuldig voor de publicaties, maar meende zich beschermd door de vrijheid van meningsuiting, zoals gegarandeerd door artikel 35 van de Chinese Grondwet. De rechtbank had daar geen oren naar en veroordeelde de auteur op basis van artikel 105 van het Chinese strafrecht, dat subversie beteugelt.

Op 20 september 2005 werd Zheng Yichun (°1959) veroordeeld tot zeven jaar celstraf door het Volkstribunaal van Yingkou, provincie Liaoning, wegens het aanzetten tot ondermijning van het staatsgezag. Zheng zat deze straf eerst uit in Gevangenis nr. 1 te Panjin. Nadien werd hij overgebracht naar de gevangenis van Jinzhou, op zo’n 200 kilometer van zijn woonplaats, waardoor zijn familie hem moeilijker kon bezoeken. Volgens de laatste berichten zou Zheng Yichun ernstig ziek zijn. Niet alleen zijn diabetes speelt hem parten, maar hij heeft op 26 mei 2008 bovendien een herseninfarct gehad. Hij kon zijn rechterarm niet bewegen en had geen enkel gevoel meer in zijn mond. Toch werd hij na een kort onderzoek weer terug naar de gevangenis gestuurd. PEN Vlaanderen stelde zich meermaals ernstige vragen over de mensenrechten in China. Bovendien betreuren wij de vervolging van personen die op een vreedzame wijze hun mening uiten via het Internet en beroept zich daarbij op artikel 19 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

In december 2011 werd Zheng Yichun vrijgelaten, maar kan hij nog altijd niet vrijuit communiceren.

Op Gedichtendag (do 26 januari om 20 u) opent Passa Porta zijn deuren voor een avond met en over dichtende asielzoekers. Zij presenteren aZIELzoekers, een unieke publicatie met werk uit het noodopvangcentrum van Houthalen-Helchteren, en gaan in dialoog met de schrijfworkshop van het Klein Kasteeltje, waar recente resultaten werden gebundeld in Portraits.

Met o.a. Khan Hovaid Naqqash, David van Reybrouck (voorzitter PEN Vlaanderen), Jef Lingier (Houthalen-Helchteren), Sarah Harris (poëzieworkshop Klein Kasteeltje) en de Italiaanse dichter Fabio Scotto, die voor Vers Brussel schreef over de Brusselse asielzoeker Keita. Gastheer is Peter Vermeersch (Brussels Dichterscollectief).

Uit de inleiding van David van Reybrouck:

De bundel aZIELzoekers is een lovenswaardig initiatief om stem te verlenen aan deze nieuwe buren, niet in de vorm van een snelle soundbite of vlot gemonteerd interview, maar in de vorm van een traag, ingetogen spreken. Geen sensatie, maar serenititeit, ondanks de gruwel. ‘For avoiding one death I faced so many deaths,’ schrijft een van hen. Zij zijn hier. Aan ons om hen te horen.

ORG. Het beschrijf, Passa Porta, Shahrazad – Stories for life, m.m.v. PEN Vlaanderen.

Op vrijdag 6 januari hield de grootste ‘schrijversvakbond’ van Vlaanderen, de Vlaamse Auteurs Vereniging (VAV), haar werkcongres in De Singel (Antwerpen). Eén van de activiteiten was de voorstelling van de werking van PEN-Vlaanderen.
Erik Vlaminck, VAV-voorzitter sinds de stichting 5 jaar geleden, had in zijn nieuwjaarstoespraak aangekondigd dat hij in de toekomst graag meer met PEN-Vlaanderen wil samenwerken: “Op een belangrijk aantal vlakken hebben we raakpunten”, stelde hij terecht.

Tijdens onze presentatie, die anderhalf uur duurde, mochten we ons verheugen op een 20-tal belangstellenden. Nagenoeg de helft ervan heeft nadien zijn kandidatuur gesteld om lid te worden. Hiermee is onze voorzitter, David Van Reybrouck, op zijn beurt bijzonder opgezet. David leidde de presentatie in.

Tijdens een bestuursvergadering waarop we 3 nieuwe vrouwelijke bestuursleden verwelkomden (Annelies Verbeke, Geertrui Daem en Marleen Teugels) hadden we systematisch overlopen wat we doen, waarom we het (graag) doen en of we daarin geen prioriteiten voor de toekomst konden poneren. Deze ‘doorloop’ had onrechtstreeks tot gevolg dat Sven Peeters en ikzelf een powerpoint opstelden waarmee PEN-Vlaanderen naar een geïnteresseerd publiek kan trekken. We gebruikten het op de VAV-dag, samen met uitbreidingen naar de PEN-flat (Sven Peeters) en PEN-op-school (ikzelf).

Sven had net enkele dagen hard gewerkt om de Azeri-flatgast Sakit ‘Mirza Sakit’ Zahidov op te halen van Zaventem, de buurt van de PEN-flat samen te verkennen én met hem (en met WIPC-lid en vertaler Maarten Tengbergen) een gesprek te voeren over zijn satirische poëzie waarin de Azerbeidzjaanse president zwaar op de korrel wordt genomen. De Antwerpse flat meer in gebruik laten nemen door mensen die er écht behoefte aan hebben, was precies immers een nieuwe prioriteit.

Meer contacten hebben met ZebrArt, die zich ontfermt over gevluchte kunstenaars, was een ander speerpunt. Daarom hadden we Fatena Alghorra uitgenodigd, die ik had ontmoet en gehoord op een dag van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Fatena, die sinds 2 jaar in Antwerpen woont en moest vluchten uit Gaza voor haar onverbloemd poëtisch werk, deed de aanwezigen de adem inhouden toen ze als besluit van haar verhaal haar verzen in het krachtige, muzikale Arabisch bracht. “Woman Power”, zei ze achteraf toen Geertrui Daem vroeg waarover het ging. “Ik wist het wel”, grapte Geertrui, die in haar een zielsgenote had gevonden.

(Karel Sergen)